تقويم تبليغی، ماه رجب

سيدعباس رفيعي‏ پور
تقويم تبليغی، ماه رجب

ماه مبارك رجب، ماهِ نزول رحمت الهی[1] و ماهِ مولودِ[2] كعبه است.
ابن عباس می گوید: «هرگاه ماه رجب فرا می رسید، رسول الله صلی الله علیه و آله، به مسلمانان دستور گِردهمآیی می داد و عظمت این ماه را به آنان، تذكّر می داد. »[3]

معنی رجب
عن ابی الحسن علیه السلام قال:
«رجب نهر فی الجنّة اشد بیاضا مِن اللّبن واحلی مِنَ العسل، مَن صام یوما مِن رجبٍ سقاه اللّه عزّوجلّ مِن ذلك النّهر؛
رجب، نهری است در بهشت، (آب آن (سفیدتر از شیر و شیرین تر از عسل است، كسی كه یك روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خدای عزّوجلّ از آن نهر به او می آشاماند. »[4]
برنامه های ویژۀ این ماهِ عزیز به شرح ذیل است
۱ ـ روزه
امام صادق علیه السلام فرموده است: «وقتی كه حضرت نوح علیه السلام سوار بر كشتی شد، اوّلین روز از ماهِ رجب بود، به همراهانش دستور داد كه این روز را روزه بگیرند و سپس فرمود:, روزۀ این روز تا سال آینده، روزه گیر را از آتش دور می كند و فردی كه هفت روز از این ماه را روزه بگیرد درهای عذاب به روی او بسته می شود. »[5]
و پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله دربارۀ روزۀ این ماه فرموده است:
«آن كه یك روز این ماه را روزه بدارد، از ناراحتی قیامت ایمن خواهد بود. »[6]
علامۀ مجلسی در مورد ثواب روزۀ ایام ماه رجب و به تعدادِ روزهایی[7] كه مؤمنین در این ماه روزه می گیرند، ثمراتِ قابل توجّهی را برشمرده است كه بیان آن ها مفصل است.

أینَ الرجبیون؟
در خصوص روزه داری در این ماه از ناحیۀ ائمۀ اطهار علیهم السلام تأكید بسیار شده است و ثواب دنیوی و اخروی برای صائمین در این ماه بر شمرده اند، از جمله امام صادق علیه السلام فرموده است:
«اذا كان یوم القیامة نادی مناد من بطنان العرش أَینَ الرَّجَبیون؟ فیقوم اناس یضیء وجوههم لأهل الجمع علی رؤوسهم تیجان الملك و ذكر ثوابا جزیلاً الی أن قال:,هذا لمن صام مِن رجب شیئا ولو یوما من اوّله او وسطه او آخره؛ روز قیامت منادی از بطن عرش صدا می زند: كجایند رجبیون؟ (در این هنگام (عدّه ای از میان مردم بر می خیزند و این در حالی است كه از چهرۀ آن ها نور می درخشد و (خداوند) بر سر آنان تاج ملائكه را نهاده است. و (امام صادق علیه السلام (ثواب زیادی را ذكر كرد تا آنجا كه فرمود:, این مزد كسانی است كه ماه رجب روزه گرفته اند ولو یك روز از اوّل، وسط و یا آخر آن. »[8]
۲ ـ صدقه
صدقه دادن به مساكین به اندازۀ یك مُدْ طعام توسط كسانی كه وسعت مالی دارند، كسانی كه توانایی مالی ندارند هر مقدار از تسبیحات و اذكار را می توانند بخوانند.[9]
۳ ـ خواندن این دعا كه حضرت امام صادق علیه السلام به معلی بن خنیس تعلیم داد كه بعد از نماز صبح و عشا بخواند:
«یا من ارجوه لكلّ خیر و امَن سخطه عند كل شرّ، یامن یعطی الكثیر بالقلیل، یا من یعطی من سأله، یا من یعطی من لم یسئله و من لم یعرفه تحنّنا منه و رحمة اعطنی بمسئلتی ایاك جمیع خیرالدّنیا و جمیع خیر الآخرة واصرف عنّی بمسئلتی ایاك جمیع شرّ الدّنیا و شرّ الآخرة فانّه غیر منقوص ما اعطیت و زدنی من فضلك یا كریم یا ذاالجلال و الاكرام، یا ذاالنعماء والجود، یا ذالمنّ و الطَّول، حرّم شیبتی علی النّار. »[10]
۴ ـ زیارت ثامن الحجج حضرت علی بن موسی الرضا علیهماالسلام [11]
۵ ـ انجام حج عمره[12]
۶ ـ خواندن دعای مخصوص این ماه، هر روز[13]
۷ ـ تكراراذكار ذیل در این ماه
یك هزار بار «لا اله الاّ اللّه»، یك صد بار «استغفراللّه الذی لا اله الاّ هو وحده لاشریك له و اتوب الیه»، یك هزار مرتبه «استغفراللّه ذالجلال والاكرام من جمیع الذّنوب و الاثام. »[14]
۸ ـ نماز
در هر شب ماه رجب، دو ركعت نماز بدین ترتیب خوانده شود:
الف ـ در هر ركعت بعد از حمد، سه مرتبه سورۀ كافرون و یك مرتبه سورۀ اخلاص.
ب ـ پس از نماز این دعا خوانده شود:
«لا اله الاّ اللّه وحده لاشریك له، لهُ الملك و له الحمد، یحیی و یمیت و هو حی لایموت بیده الخیر و هو علی كل شی ءٍ قدیر و الیه المصیر ولاحول ولا قوّة الاّ باللّه العلی العظیم. اللّهمّ صلّ علی محمد النبی الاُمی و اله. » و سپس حاجت خود را از خدای سبحان طلب كند. »[15]
۹ ـ عمل لیلة الرغائب
«اولین شب جمعۀ ماه مبارك رجب (لیلة الرَغائب) نامیده شده است كه فضائل بسیاری برای این شب برشمرده اند و دستور مخصوص این عمل، چنین است:
روز پنجشنبه را روزه بگیرد. بین نماز مغرب و عشا دوازده ركعت نماز دو ركعتی بدین ترتیب بخواند:
الف ـ در هر ركعت بعد از حمد، سه مرتبه سورۀ قدر و دوازده مرتبه سورۀ اخلاص
ب ـ بعد از هر نماز بگوید: «اللّهم صلّ علی محمد النبّی الاُمّی و علی آله»
ج ـ آن گاه سجده كند و ۷۰ مرتبه بگوید: «سبّوحٌ، قُدّوسٌ، رب الملائكة والرّوح» سپس از سجده برخیزد و بگوید: «ربّ اغفر وارحم و تجاوز عمّا تعلم انّك انت العلی العظیم»
د ـ بار دیگر به سجده رود و ۷۰ بار بگوید: «سبّوح، قدّوس، ربُّ الملائكة والروح» و در پایان حوائج خود را درخواست كند. »[16]

شب اول ماه
شب ولادت با سعادت ششمین اختر آسمان ولایت و امامت حضرت امام محمد باقر علیه السلام در سال ۵۷ ه. ق.
۱ ـ غسل[17]
۲ ـ احیا[18]
۳ ـ بعد از عشا دو ركعت نماز به ترتیب زیر خوانده شود:
الف ـ در ركعت اول بعد از حمد، یك مرتبه سورۀ انشراح و سه بار سورۀ اخلاص
ب ـ در ركعت دوم بعد از حمد، سوره های انشراح، اخلاص، فلق و ناس
ج ـ پس از نماز ۳۰ مرتبه «لا اله الاّ اللّه و ۳۰ مرتبه صلوات»[19]
۴ ـ زیارت امام حسین علیه السلام[20]
۵ ـ دعای امام جواد علیه السلام[21]

روزهای ماه مبارك رجب
روز اولِ ماه
اعمال
۱ ـ غسل[22]
۲ ـ روزه[23]
۳ ـ زیارت امام حسین علیه السلام[24]
۴ ـ زیارت امام رضا علیه ا لسلام[25]
۵ ـ نماز حضرت سلمان
این نماز ده ركعت است كه به صورت پنج نماز دو ركعتی بشرح زیر خوانده می شود:
الف ـ در هر ركعت بعد از حمد، یك بار سورۀ اخلاص (قل هوالله احد) و سه بار سورۀ كافرون
ب ـ بعد از هر ركعت، دست ها را بلند كند و این دعا را بخواند:
«لا اله الاّ اللّه وحده لاشریك له، له الملك و لهُ الحمد، یحیی و یمیت و هو حی لایموت بیده الخیر و هو علی كلّ شی ءٍ قدیر. »
ج: سپس بگوید: «اَللّهُمَّ لا مانِعَ لِما اَعْطَیتَ وَ لا مُعْطِی لِما مَنَعْتَ وَ لا ینْفَعُ ذَالجِدِّ مِنْكَ الجِدُّ. »[26]
روز سوم ماه
شهادت امام هادی علیه السلام در سال ۲۵۴ ه. ق.[27]
روز دهم ماه
الف ـ ولادت امام جواد علیه السلام در سال ۱۹۵ ه. ق.[28]
ب ـ وفات عباس بن عبدالمطلب، در سال ۳۲ ه. ق.[29]
روز سیزدهم ماه
ولادت با سعادت امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام در سال ۲۳ ه. ق مطابق با سال ۳۰ عام الفیل. اعمال ویژۀ شب و روز سیزدهم رجب چنین است:
در شب سیزدهم دو ركعت نماز كه در هر ركعت بعد از حمد، سورۀ یس، ملك و اخلاص خوانده شود[30] مستحب است.
اعمال
۱ ـ روزه[31]
۲ ـ اعمال ام داوود[32]
روز چهاردهم ماه
اعمال
در شب چهاردهم چهار ركعت نماز دو ركعتی (مثلِ دستورِ شب سیزدهم)[33] خوانده می شود. در روز آن، روزه وارد شده است.[34]
روز پانزدهم ماه
وفات حضرت زینب كبری علیهاالسلام در سال ۶۲ ه. ق.
اعمال
شب پانزدهم
۱ ـ غسل[35]
۲ ـ احیا[36]
۳ ـ شش ركعت نماز به صورت نماز دو ركعتی و مطابق دستور نماز شب سیزدهم.[37]
۴ ـ زیارت امام حسین علیه السلام.[38]
روز پانزدهم
۱ ـ غسل.[39]
۲ ـ روزه[40]
۳ ـ نماز حضرت سلمان (مطابق دستور روز اول ماه رجب)[41]
۴ ـ زیارت امام حسین علیه السلام.
از هشتمین امام معصوم علیه السلام سؤال شد: چه زمانی زیارت امام حسین علیه السلام فضیلت بیشتری دارد؟ فرمود: «نیمۀ رجب و نیمۀ شبعان. »[42]
روز بیست و چهارم ماه
فتح خیبر، در سال ۷ ه. ق.[43]
روز بیست و پنجم ماه
شهادت امام موسی كاظم علیه السلام در سال ۱۸۳ ه. ق. و در سن ۵۵ سالگی در بغداد[44]
روز بیست و ششم ماه
وفات ابوطالب پدر مولای متّقیان حضرت علی علیه السلام در سال سوم قبل از هجرت[45]
روز بیست و هفتم ماه
بعثت حضرت ختمی مرتبت، محمد مصطفی صلی الله علیه و آله در سال سیزدهم ه. ق. اعمال مخصوص شب و روز آن چنین است:
اعمال
شب بیست و هفتم
۱ ـ غسل[46]
۲ ـ زیارت حضرت علی علیه السلام[47]
۳ ـ دعای مخصوص این شب[48]
۴ ـ دوازده ركعت نماز به صورت شش نماز دو ركعتی خوانده شود و سپس:
الف ـ بعد از نمازها، ۷ مرتبه سوره های حمد، ناس، اخلاص، كافرون، قدر و آیة الكرسی خوانده شود
ب ـ آنگاه این دعا تلاوت شود:
«الحمد لله الّذی لم یتخذ ولدا ولم یكن له شریك فی الملك و لم یكن لهُ و لی من الذُّلِ و كبّرهُ تكبیرا. اللّهم انّی اسئلكَ بمعاقدِ عزّك، علی اركان عرشك و منتهی الرحمةِ مِن كتابِك و باسمك الاعظم الاعظم و ذكرك الاعلی الاعلی الاعلی و بكلماتك التّامات ان تُصلّی علی محمد و آله و ان تفعل بی ما اَنت اهله»[49]
روز بیست و هفتم
۱ ـ غسل
۲ ـ روزه: از حضرت علی بن موسی الرضا علیهماالسلام روایت شده است كه: ثواب روزۀ این روز برابر است با هفتاد سال روزه گرفتن.[50]
۳ ـ ذكر صلوات[51]
۴ ـ زیارت حضرت رسول و حضرت علی علیه السلام[52]
روز سی ام ماه
اعمال
۱ ـ غسل[53]
۲ ـ روزه[54]
۳ ـ نماز حضرت سلمان[55]

 

 

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره ۹.
-----------------------------------------------------------------------------------
پی نوشت:
[1] بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۲۶.
[2] وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۴۷، حدیث ۳۳.
[3] بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۴۷، حدیث ۳۳.
[4] ثواب الاعمال، ص ۴۷؛ بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۳۶.
[5] وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۴۸، حدیث ۱.
[6] بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۴۷، حدیث ۳۳.
[7] همان، ص ۲۶ تا ۳۱.
[8] وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۵۵، چاپ اسلامیه؛ بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۴۱ با همین مضمون.
[9] بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۴۲، ح ۲۹.
[10] همان، ج ۹۸، ص ۳۹۰.
[11] مفاتیح الجنان، انتشارات حافظ تهران، ص ۱۳۹.
[12] همان، ۱۳۹.
[13] بحار الانوار، ج ۹۸، ص ۳۸۹.
[14] همان، ج ۹۷، ص ۵۳.
[15] مفاتیح الجنان، ص ۱۳۸.
[16] بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۹۶، ح ۲.
[17] مفاتیح الجنان، ص ۴۰.
[18] المراقبات، ص ۴۱.
[19] بحار الانوار، ج ۹۸، ص ۳۷۹.
[20] مفاتیح الجنان، ص ۱۴۰.
[21] همان، ص ۱۴۰.
[22] عروة الوثقی، ج ۱، ص ۴۶۱.
[23] بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۳۳.
[24] كامل الزیارات، ص ۱۸۲، ح ۲.
[25] مفاتیح الجنان، ص ۲۵۰.
[26] المراقبات، ص ۴۶.
[27] تقویم عبادی، ص ۶۶.
[28] همان، ص ۶۷.
[29] همان، ص ۶۷.
[30] مفاتیح الجنان، ص ۱۴۲.
[31] بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۵۰، حدیث ۳.
[32] همان، ج ۹۸، ص ۳۹۹؛ مفاتیح، ص ۱۴۴.
[33] مفاتیح الجنان، ص ۱۴۲.
[34] بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۵۰، ح ۳.
[35] همان، ج ۹۷، ص ۴۶.
[36] مفاتیح الجنان، ص ۱۴۲.
[37] همان.
[38] همان.
[39] همان.
[40] بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۵۰، ح ۳.
[41] مفاتیح، ص ۱۴۲.
[42] كامل الزیارات، ص ۱۸۲، ح ۱.
[43] تقویم عبادی، ص ۷۰.
[44] منتهی الآمال، ج ۲، ص ۲۱۴.
[45] تقویم عبادی، ص ۷۰.
[46] عروة الوثقی، ج ۱، ص ۴۶۱.
[47] مفاتیح الجنان، ص ۱۴۸.
[48] همان، ص ۱۵۰.
[49] همان، ص ۱۴۸.
[50] عروة الوثقی، ج ۱، ص ۴۶۱.
[51] همان، ج ۲، ص ۲۴۱؛ بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۳۷، حدیث ۲۱.
[52] مفاتیح الجنان، ص ۱۵۲.
[53] همان، ص ۱۵۲.
[54] عروة الوثقی، ج ۱، ص ۴۶۱.
[55] مفاتیح الجنان، ص ۱۵۴.

Share