قمار نیابتی آمریکا در کاسپین؛ بررسی طرح دروازه‌های آهنین و نقش باکو
پشت‌پرده طرح دروازه‌های آهنین آمریکا در کاسپین
چکیده: زمزمه‌های اخیر پیرامون تلاش فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) برای راه‌اندازی گروه عملیاتی «دروازه‌های آهنین» در دریای کاسپین، پرده از استیصال واشنگتن برای جبران شکست‌های راهبردی‌اش برمی‌دارد. این یادداشت تحلیلی، اهداف پنهان آمریکا برای دور زدن رژیم حقوقی خزر و تبدیل جمهوری آذربایجان به پاسگاه اطلاعاتی غرب را بررسی می‌کند.
درآمد: تقلای واشنگتن برای گشودن «دروازه‌های آهنین» در کاسپین
طرح راه‌اندازی گروه عملیاتی «دروازه‌های آهنین» در دریای کاسپین، پیش از آنکه یک تهدید واقعی و میدانی باشد، نشان‌دهنده ناکامی‌های سریالی واشنگتن در غرب آسیاست. آمریکایی‌ها رویای کنترل مسیرهای دریایی و زمینی همسایگان ایران را در سر می‌پرورانند. با این وجود، برخی‌ها معتقدند که این اقدام سد محکم «کنوانسیون رژیم حقوقی کاسپین» یا همان «کنوانسیون آکتائو»، راه را بر حضور نظامی هر نیروی فرامنطقه‌ای کاملاً بسته است.
البته ما در آن برهه نیز که جریان تصویب این کنوانسیون مطرح شد، صراحتاً اعلام کردیم که متن کنوانسیون در برابر نیروهای نیابتی ساکت است و همین محدودیت حقوقی باعث شده تا واشنگتن استراتژی خود را از حضور مستقیم نظامی، به یک قمار نیابتی با استفاده از کشورهای ساحلی تغییر دهد.
۱. تله امنیتی واشنگتن؛ تبدیل همسایگان به پاسگاه اطلاعاتی
هدف اصلی پنتاگون استقرار مستقیم ناوگان در آب‌های کاسپین نیست؛ آن‌ها به دنبال تبدیل کشورهای قفقاز جنوبی، و در رأس آن‌ها جمهوری آذربایجان، به پاسگاه‌های اطلاعاتی و گمرکی خود هستند.
باکو در این میان روی لبه تیغ حرکت می‌کند. مقامات جمهوری آذربایجان که تا بالاترین سطوح در همکاری‌های امنیتی با محور غربی-عبری فرو رفته‌اند، فعلاً در قبال این طرح سکوت پیشه کرده‌اند. سناریوی خطرناک و محتمل این است که باکو بدون اعلام رسمیِ پیوستن به این ائتلاف، در پشت‌پرده نقش بازوی اجرایی واشنگتن را ایفا کند. این نقش‌آفرینی نیابتی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
تبادل داده‌های حساس اطلاعاتی با سرویس‌های غربی
بازرسی‌های سخت‌گیرانه و هدفمند محموله‌های عبوری ایران و روسیه
ایجاد مانع در مسیرهای مالی و تجاری کریدور شمال-جنوب
با اجرای این سناریو، جمهوری آذربایجان عملاً در نقش پیمانکار تحریمی واشنگتن در کرانه‌های خزر ظاهر خواهد شد.
۲. خط قرمز تهران: امنیت قفقاز وارداتی نیست
تهران دست آمریکا را در این معرکه خوانده و به درستی این تحرکات را یک «بازی با کلمات» توصیف کرده است. پیام جمهوری اسلامی ایران برای بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای کاملاً روشن است: واشنگتن بدون سواری گرفتن از همسایگانی چون آذربایجان و ارمنستان، در قفقاز هیچ وزنی ندارد.
اگر این همسایگان تصور کنند می‌توانند ضمن حفظ ظاهری روابط اقتصادی با تهران، در پشت‌پرده مجری اوامر واشنگتن برای تکمیل حلقه محاصره ایران باشند، مرتکب خطای محاسباتی بزرگی شده‌اند.
نتیجه‌گیری و هشدار ژئوپلیتیک:
امنیت قفقاز و دریای کاسپین، کالای وارداتی نیست. کشاندن پای بیگانگان به این منطقه به بهانه فشارهای تحریمی یا ارتقای امنیت دریایی، قفقاز جنوبی را به کانون بحران‌های عمیق‌تری می‌کشاند. طناب پوسیده آمریکا، تکیه‌گاه مطمئنی برای قمار ژئوپلیتیک باکو نخواهد بود و همکاری اطلاعاتی با واشنگتن، هزینه‌های استراتژیک غیرقابل جبرانی برای دولت‌های میزبان به همراه خواهد داشت.
سوالات متداول (FAQ)I
۱. طرح دروازه‌های آهنین آمریکا در کاسپین چیست؟ این طرح، تلاش فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) برای ایجاد یک گروه عملیاتی و اطلاعاتی در دریای کاسپین با استفاده از کشورهای ساحلی است تا با دور زدن رژیم حقوقی خزر، اهرم فشاری علیه مسیرهای تجاری و امنیتی ایران و روسیه ایجاد کند.
۲. چرا آمریکا نمی‌تواند حضور نظامی مستقیم در دریای خزر داشته باشد؟ بر اساس مفاد صریح «کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر» (دریای کاسپین) که توسط ۵ کشور ساحلی امضا شده است، حضور نیروهای نظامی، کشتی‌ها و پایگاه‌های کشورهای غیرساحلی (بیگانه) در این دریا مطلقاً ممنوع است. (ولی فراموش نکنیم که این اقدام ممکن است با خیانت یکی از همسایگان و تحت پرچم آن‌ها صورت گیرد.)
۳. نقش جمهوری آذربایجان در این پروژه آمریکایی چیست؟ واشنگتن تلاش می‌کند جمهوری آذربایجان را به پیمانکار اطلاعاتی و تحریمی خود تبدیل کند تا باکو با بازرسی محموله‌ها و تبادل داده‌های امنیتی، برنامه‌های آمریکا را به صورت نیابتی اجرا نماید.
افزودن دیدگاه جدید