پیامبر اسلام کدام گروه از مردم آخرالزمان را لعنت فرمودند؟ بررسی سند و مفهوم روایات تشبه به جنس مخالف
حدیث لعن زنان در آخرالزمان؛ بررسی سند و معنای روایات تشبه به جنس مخالف
در برخی روایات اسلامی، درباره رفتارهای ناپسند و انحرافات اخلاقی در آخرالزمان هشدار داده شده است. یکی از نقل‌های مطرح در این زمینه، روایتی منسوب به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله است که از شبیه شدن مردان به زنان و زنان به مردان سخن می‌گوید و در ادامه، از سوار شدن برخی زنان بر زین یاد می‌کند.
اما آیا این روایت از نظر سندی معتبر است؟ آیا منظور از این سخنان، ممنوعیت دوچرخه‌سواری، موتورسواری یا هر نوع سوار شدن زنان بر مرکب است؟ و روایات مربوط به تشبه به جنس مخالف دقیقاً چه مفهومی دارند؟
برای پاسخ، باید میان اعتبار سند روایت، معنای واژه‌های آن و احکام فقهی مربوط به رفتارهای مختلف تفاوت قائل شد.
۱. آیا روایت لعن زنان سوار بر زین معتبر است؟
در متن مورد بحث، روایتی به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در ماجرای حجةالوداع نسبت داده شده که مضمون آن چنین نقل شده است:
«در آخرالزمان مردان خود را شبیه زنان می‌کنند و زنان نیز خود را شبیه مردان می‌کنند و بر زین‌ها سوار می‌شوند؛ پس لعنت خدا بر چنین زنانی از امت من باد.»
این نقل در منابعی مانند وسائل الشیعه، جلد ۱۵، صفحه ۳۴۹، به آن صورت که در متن اولیه معرفی شده، مورد استناد قرار گرفته است. بااین‌حال، برای داوری قطعی درباره اعتبار روایت باید متن دقیق آن، منبع اصلی، سلسله راویان و ارزیابی رجالی سند بررسی شود.
در متن اولیه، این روایت از نظر سندی ضعیف معرفی شده است؛ اما بدون مراجعه به بررسی سندی مستند نمی‌توان این ارزیابی را مستقلاً تأیید کرد. همچنین وجود یک روایت در کتاب حدیثی، به‌تنهایی به معنای معتبر بودن سند آن نیست.
بنابراین، تا زمانی که بررسی دقیق سند و متن روایت ارائه نشده باشد، بهتر است از انتساب قطعی این عبارت به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله خودداری کنیم.
۲. آیا روایات دیگری درباره تشبه مردان به زنان و زنان به مردان وجود دارد؟
در منابع حدیثی شیعه، روایات دیگری نیز درباره نکوهش تشبه مردان به زنان و زنان به مردان نقل شده است. از جمله، در برخی منابع روایتی با این مضمون آمده است:
«لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ الْمُتَشَبِّهِینَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ.»
ترجمه: پیامبر خدا مردانی را که خود را شبیه زنان می‌کنند و زنانی را که خود را شبیه مردان می‌کنند، لعنت فرمودند.
این مضمون در منابع حدیثی مانند الکافی و بحارالأنوار نقل شده است. بااین‌حال، درباره هر روایت باید سند همان روایت و دلالت آن به‌صورت مستقل بررسی شود؛ زیرا نقل شدن یک مضمون در چند کتاب، لزوماً به معنای معتبر بودن تمام اسناد آن نیست.
منظور از تشبه به جنس مخالف چیست؟
برای فهم این روایات باید توجه داشت که هر شباهت ظاهری یا استفاده از یک وسیله مشترک، لزوماً مصداق تشبه ممنوع نیست. در بررسی فقهی، عواملی مانند عرف جامعه، نوع پوشش و آرایش، ویژگی‌های اختصاصی یا شناخته‌شده هر جنس در آن عرف، قصد فرد و فتوای مرجع تقلید اهمیت دارند.
برای مثال، نمی‌توان صرف استفاده یک زن از وسیله‌ای مانند دوچرخه یا موتورسیکلت را به‌خودی‌خود مصداق تشبه به مردان دانست. همچنین پوشیدن هر نوع لباس مشترک میان زنان و مردان، بدون بررسی عرف و شرایط آن، لزوماً حکم یکسانی ندارد.
۳. روایات درباره آرایش و رفتارهای ناپسند در آخرالزمان
در برخی روایات، از رفتارهای ناپسند گروه‌هایی از مردم در دوران پس از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله سخن گفته شده است. در متن مورد بحث، روایتی با این مضمون از کتاب الکافی نقل شده است که در آن، از گروه‌هایی یاد می‌شود که به شیوه‌ای مشابه آرایش زنان برای همسرانشان خودآرایی می‌کنند و از آیه ۵۹ سوره مریم درباره ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات یاد می‌شود.
آیه مورد اشاره چنین است:
«فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا»
ترجمه: پس از آنان، گروهی جانشین شدند که نماز را تباه کردند و از خواهش‌های نفسانی پیروی نمودند؛ پس به‌زودی با پیامد گمراهی خود روبه‌رو خواهند شد.
این آیه در سوره مریم، آیه ۵۹، قرار دارد. بااین‌حال، برای تطبیق آن بر افراد یا گروه‌های معاصر، باید از تفسیر شتاب‌زده پرهیز کرد. همچنین برای استناد حدیثی دقیق، لازم است متن کامل روایت، سند و ارتباط آن با آیه بررسی شود.
۴. دیدگاه فقه اسلامی درباره تشبه به جنس مخالف
در فقه اسلامی، موضوع تشبه مردان به زنان و زنان به مردان در ابواب مختلفی مانند پوشش و آرایش مطرح شده است. بسیاری از فقیهان، تشبه ممنوع را با توجه به شرایط و معیارهای مشخص فقهی بررسی می‌کنند؛ اما جزئیات حکم ممکن است با توجه به عرف، نوع رفتار و فتوای مرجع تقلید متفاوت باشد.
ازاین‌رو، لازم است میان چند موضوع تفاوت بگذاریم:
- تشبه در پوشش و آرایش: حکم آن به نوع پوشش یا آرایش، عرف و فتوای مرجع تقلید بستگی دارد.
- رفتارهای دارای مفسده یا همراه با ارتکاب حرام: باید حکم هر رفتار با توجه به عنوان شرعی مربوط به آن بررسی شود.
- استفاده از وسایل مشترک: استفاده زنان از دوچرخه، موتورسیکلت یا خودرو، صرفاً به دلیل استفاده مردان از این وسایل، به‌خودی‌خود دلیل کافی برای حرمت نیست.
- روایات آخرالزمانی: نمی‌توان بدون بررسی سند و معنای روایت، از آن حکم کلی درباره تمام رفتارهای زنان یا مردان استخراج کرد.
بنابراین، اگر پرسش درباره حکم یک رفتار مشخص است، مراجعه به استفتائات معتبر و فتوای مرجع تقلید اهمیت دارد.
۵. آیا روایت مورد بحث، دوچرخه‌سواری و موتورسواری زنان را حرام می‌کند؟
از متن نقل‌شده به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که دوچرخه‌سواری یا موتورسواری زنان در همه شرایط حرام است. حتی اگر روایت از نظر سندی معتبر شناخته شود، باز هم باید دلالت آن بر موضوع مورد بحث بررسی شود.
واژه «زین» در کاربرد تاریخی به زین اسب یا مرکب اشاره دارد. تعمیم معنای روایت به دوچرخه و موتورسیکلت امروزی، نیازمند استدلال مستقل است و نمی‌توان آن را صرفاً از وجود این واژه نتیجه گرفت.
در نتیجه، برای تعیین حکم دوچرخه‌سواری و موتورسواری زنان باید به فتوای مرجع تقلید درباره همان فعالیت، شرایط انجام آن، رعایت حجاب و سایر موازین شرعی مراجعه کرد. روایت مورد بحث، بدون بررسی تکمیلی، به‌تنهایی برای اثبات حرمت کلی این فعالیت‌ها کافی نیست.
جمع‌بندی
در منابع حدیثی، روایاتی درباره نکوهش تشبه مردان به زنان و زنان به مردان نقل شده است؛ اما اعتبار سندی و محدوده دلالت هر روایت باید جداگانه بررسی شود. روایت منسوب به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره زنان سوار بر زین نیز بدون بررسی مستند سند و متن، نباید به‌عنوان روایتی قطعی و معتبر معرفی شود.
همچنین از این نقل نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که دوچرخه‌سواری یا موتورسواری زنان حرام است. تشخیص حکم شرعی هر رفتار به موضوع دقیق آن، شرایط انجامش و فتوای معتبر مرجع تقلید بستگی دارد.
منابع :
- قرآن کریم، سوره مریم، آیه ۵۹.
- الکافی، جلد ۳، صفحه ۲۷۰.
- الکافی، جلد ۵، صفحه ۵۵۰.
- وسائل الشیعة، جلد ۱۵، صفحات ۳۴۳ و ۳۴۹.
- مستدرک الوسائل، جلد ۱۴، صفحه ۳۴۹، حدیث ۱۶۹۱۹.
- بحارالأنوار، جلد ۷۹، صفحه ۶۸.
- جامع أحادیث الشیعة، جلد ۲۰، صفحه ۱۷.
افزودن دیدگاه جدید