آیه ازدواج موقت در قرآن؛ بررسی آیه ۲۴ سوره نساء و دیدگاه مفسران

آیه ازدواج موقت در قرآن | تفسیر آیه ۲۴ نساء و حکم متعه

یکی از مسائل فقهی که مستقیماً به آیه ۲۴ سوره نساء در قرآن کریم استناد میکند، ازدواج موقت یا «متعه» است. واژه «استمتعتم» در این آیه، از نظر لغوی و اصطلاحی در روایات پیامبر خدا (صلوات الله علیه و آله) و صحابه، به همین معنا به کار رفته است. این نوشتار به تحلیل محتوای آیه، دیدگاه مفسران بزرگ اسلام از جمله ابن عباس، فخر رازی و ائمه اهل بیت (علیهم السلام) میپردازد.

در قرآن کریم، آیه ۲۴ سوره مبارکه نساء به موضوع «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً» اشاره دارد. واژه «متعه» که از ریشه «استمتعتم» گرفته شده، در اصطلاح اسلامی به معنای ازدواج موقت است. این معنا در روایات پیامبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) و سخنان صحابه به کار رفته است.

اگر این واژه به معنای لغوی خود یعنی «بهره‌گیری» تفسیر شود، مفهوم آیه چنین خواهد بود: «اگر از زنان دائم بهره گرفتید، مهریه آنان را بپردازید». اما در فقه اسلامی، پرداخت مهریه به بهره‌گیری از زنان مشروط نیست. در ازدواج دائم، تمام مهریه یا حداقل نیمی از آن به محض عقد واجب می‌شود.

بزرگان صحابه و تابعین مانند ابن عباس، ابن ابی کعب، جابر بن عبدالله، عمران حصین، سعید بن جبیر، مجاهد، قتاده و سدی از جمله مفسران اهل تسنن هستند که از این آیه حکم ازدواج موقت را برداشت کرده‌اند. فخر رازی با وجود شهرت در اشکال‌تراشی بر مسائل شیعه، پس از بحث مشروح درباره آیه تصریح می‌کند که بحث بر سر استفاده جواز متعه از آیه نیست، بلکه ادعای نسخ آن پس از مدتی مطرح است.

ائمه اهل بیت (علیهم السلام) که به اسرار وحی آگاه‌ترین دانسته شده‌اند، این آیه را به همین معنا تفسیر کرده‌اند. روایات فراوانی در این زمینه نقل شده است.

از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمود: «المتعة نزل بها القرآن و جرت بها السنة من رسول الله»؛ حکم متعه در قرآن نازل شده و سنت پیامبر خدا (صلوات الله علیه و آله) بر طبق آن جاری گردیده است.

امام باقر (علیه السلام) در پاسخ ابو بصیر درباره متعه فرمود: «نزلت فی القرآن فما استمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضة...»؛ قرآن مجید در این باره سخن گفته است.

نیز از امام باقر (علیه السلام) در پاسخ عبدالله بن عمیر لیثی درباره متعه نقل شده که فرمود: «احلها الله فی کتابه و علی لسان نبیه فهی حلال الی یوم القیامة»؛ خداوند آن را در قرآن و بر زبان پیامبرش حلال کرده و این حکم تا روز قیامت حلال می‌باشد.

جهت مطالعه بیشتر به تفسیر نمونه ذیل آیه ۲۴ سوره نساء مراجعه شود.