آیت‌الله یعقوبی روایت کرد؛ ماجرای نام‌گذاری امیرالمؤمنین به «ابوتراب» در غزوه عشیره

آیت‌الله یعقوبی: ماجرای نام‌گذاری امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به «ابوتراب» در غزوه عشیره

آیت‌الله العظمی شیخ محمد یعقوبی (دام ظله) با اشاره به روایت مشهور غزوه عشیره، به ماجرای نام‌گذاری امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به «ابوتراب» از سوی پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) پرداخت و اظهار کرد که این روایت در منابع شیعه و اهل‌سنت نقل شده است.

 ♦▬ ♦▬ ♦▬ ♦▬ ♦▬ ♦▬ ♦

آیت‌الله العظمی شیخ محمد یعقوبی (دام ظله) با اشاره به روایت مشهور غزوه عشیره، به ماجرای نام‌گذاری امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به «ابوتراب» از سوی پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) پرداخت و اظهار کرد که این روایت در منابع شیعه و اهل‌سنت نقل شده است.

غزوه عشیره؛ زمینه‌ساز ماجرای «ابوتراب»

غزوه عشیره یکی از نخستین غزوات پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) است که در سال دوم هجری و به قصد تعقیب کاروان قریش به سرکردگی ابوسفیان صورت گرفت. پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) با گروهی از مهاجران تا منطقه «عشیره» در نزدیکی ینبع پیش رفتند، اما کاروان قریش چند روز پیش‌تر از آن منطقه گذشته بود. در این سفر، پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) با قبیله بنی‌مدلج و هم‌پیمانانشان پیمان صلح بستند و سپس به مدینه بازگشتند.

روایت نام‌گذاری امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به «ابوتراب»

بر اساس روایت مشهور، در جریان غزوه عشیره، امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) و عمار بن یاسر همراه پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) بودند. در یکی از روزهای این سفر، علی(علیه‌السلام) و عمار برای استراحت در گوشه‌ای از نخلستان خوابیدند. پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) نزد آنان آمد و در حالی که علی(علیه‌السلام) بر خاک آرمیده و بدنش غبارآلود بود، او را با محبت بیدار کرد و فرمود: «قُمْ أَبَا تُرَابٍ»؛ یعنی «ای پدر خاک، برخیز».

از آن پس، «ابوتراب» به یکی از محبوب‌ترین و ماندگارترین القاب امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) تبدیل شد. نقل شده که خود حضرت فرمود: «به خدا سوگند، هیچ نامی نزد من محبوب‌تر از این نام نیست که رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) مرا با آن صدا زد.»

تأکید آیت‌الله یعقوبی بر منابع شیعه و اهل‌سنت

آیت‌الله یعقوبی با اشاره به این روایت، بر این نکته تأکید کرد که ماجرای نام‌گذاری امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به «ابوتراب» در غزوه عشیره، اختصاص به منابع شیعی ندارد؛ بلکه در منابع معتبر اهل‌سنت نیز نقل شده است. از جمله این منابع می‌توان به «مسند» احمد بن حنبل، «المستدرک» حاکم نیشابوری، «تاریخ» طبری، «سیره» ابن هشام، «البدایة و النهایة» ابن کثیر و «مجمع الزوائد» هیثمی اشاره کرد. هیثمی درباره سند این روایت تصریح کرده که راویان آن مورد اعتماد هستند.

این نقل مشترک میان شیعه و اهل‌سنت، جایگاه ویژه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) نزد پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) و عمق محبت آن حضرت به ایشان را نشان می‌دهد.

معنای «ابوتراب»؛ از ظاهر خاک تا باطن ولایت

درباره معنای این لقب، برخی آن را تنها اشاره‌ای به خاک‌آلود بودن ظاهری حضرت در آن لحظه دانسته‌اند، اما روایات دیگری نشان می‌دهد که این نام، معنایی عمیق‌تر نیز دربر دارد. از ابن‌عباس نقل شده که گفت: «علی(علیه‌السلام) ابوتراب است، زیرا صاحب زمین و حجت خدا بر آن است و زمین به برکت او برپا و آبادان می‌ماند.»

نکته‌ای درباره تعدد روایات

برخی پژوهشگران توجه داده‌اند که ماجرای نام‌گذاری حضرت به «ابوتراب» در بیش از یک موقعیت نقل شده است؛ از جمله در غزوه عشیره و نیز در صحنه‌ای دیگر در مدینه که حضرت در مسجد یا نزدیک خانه خفته و بدنش خاک‌آلود بود. این تعدد روایات منافاتی با یکدیگر ندارد؛ زیرا ممکن است پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) در چند موقعیت، حضرت را با این لقب خطاب کرده باشد و همین امر، محبوبیت و شیوع این نام را نزد آن حضرت توضیح می‌دهد.