راز حدیث بهشت زیر پای مادران؛ جایگاه زن در اسلام و قرآن

مقام مادر در قرآن و حدیث | چراییِ حدیث «بهشت زیر پای مادران»

در متون دینی اسلام، احسان به مادران جایگاهی فراتر از تمام روابط انسانی دارد. حدیث مشهور «بهشت زیر پای مادران است» نه صرفاً یک عبارت تشویقی، بلکه پاسخی به تلاش‌ها، سختی‌های دوران بارداری و فداکاری‌های بی‌منت مادر است. این نوشتار با استناد به قرآن، روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امام صادق علیه السلام، به تبیین این مقام والا می‌پردازد.

در قرآن کریم و روایاتی متعدد، بر احسان و نیکی به مادر تأکید ویژه‌ای شده است. برخی آیات، احساسات و عاطفه انسان را نسبت به مادر تحریک کرده و تذکر می‌دهند که شکرگزاری از مادر، به‌دلیل تحمل نُه ماه سنگینیِ جنین، یک ضرورت اخلاقی است. انسان همواره باید سختی‌های دوران بارداری و فداکاری‌های مادر برای حفظ سلامت فرزند را به یاد داشته باشد.

حضرت مسیح (علیه السلام) با وجود تولد بدون پدر، در مقام برشمردن افتخارات خود، نیکوکاری نسبت به مادر را ذکر می‌کند. خداوند در قرآن از زبان عیسی (علیه السلام) می‌فرماید: «وَ بَرّاً بِوالِدَتی» (خداوند مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده است). این آیه دلیل روشنی بر اهمیت مقام مادر است.

در جهان امروز، با وجود سخنان بسیار درباره مقام مادر و نام‌گذاری روز مادر (بیستم جمادی‌الثانی، سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام)، تمدن ماشینی رابطه والدین و فرزندان را سریع‌تر از گذشته قطع می‌کند. در معارف اسلامی، اهمیت فوق‌العاده‌ای برای مادر قائل شده‌اند. در کتاب وسائل الشیعة بابی با عنوان «استحباب افزایش نیکی به مادر نسبت به پدر» وجود دارد.

روایتی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که مردی نزد پیامبر خدا (صلوات الله علیه و آله) آمد و پرسید: «ای رسول خدا! به چه کسی نیکی کنم؟» حضرت سه بار فرمودند: «به مادرت» و بار چهارم فرمودند: «به پدرت». در حدیثی دیگر، جوانی که برای جهاد غیرواجب عینی آماده شده بود، نزد پیامبر خدا (صلوات الله علیه و آله) عرض حضور کرد. حضرت پرسیدند: «آیا مادر داری؟» جوان پاسخ داد: «آری». پیامبر خدا فرمودند: «در خدمت مادر باش که بهشت زیر پای اوست».

خداوند متعال در آیه ی چهاردهم سوره ی مبارکه ی لقمان به زحمات طاقت‌فرسای مادر اشاره می‌کند: «حَمَلَتْهُ اُمُّهُ وَهْناً عَلی وَهْنٍ» (مادرش او را با ضعف و رنجی روزافزون حمل کرد). حتی اگر پدر یا مادری در برخی وظایف خود کوتاهی کرده باشند، زحمات بی‌بدیل و طاقت‌فرسای آنها قابل فراموشی نیست. فرزندآوری به هر انگیزه‌ای، منّت بزرگی بر سر فرزند است که هرگز قابل جبران کامل نمی‌باشد. انسان‌ها می‌توانند با نگاهی واقع‌گرایانه به مشکلات زندگی، رفتار خود را در مسیر رضایت خداوند قرار دهند که پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌کند.