چرا ایران در برابر تحریم‌ها و محاصره دریایی مقاوم است؟

چرا ایران دچار قحطی نمی‌شود؟ تحلیل اقتصادی سعید لیلاز درباره تاب‌آوری ایران

در فضای پرالتهاب تحلیل‌های سیاسی، همواره این پرسش مطرح است که در صورت تشدید محاصره‌های دریایی، سرنوشت امنیت غذایی ایران چه خواهد بود؟ سعید لیلاز، تحلیل‌گر اقتصادی، معتقد است که ساختار منحصربه‌فرد جغرافیایی و اقتصادی ایران باعث شده تا کشور برخلاف بسیاری از همسایگان خود، در برابر فشارهای خارجی تاب‌آوری بالایی داشته باشد.

تمایز جغرافیایی؛ رمز تاب‌آوری ایران

یکی از مهم‌ترین شبهات مطرح شده در تحلیل‌های مربوط به «جنگ رمضان» و تنش‌های منطقه‌ای، ترس از قحطی و فروپاشی اقتصادی در صورت انسداد مسیرهای آبی است. اما تحلیل‌گران اقتصادی با نگاه به نقشه و ساختار تولید، استدلال می‌کنند که ایران با تکیه بر پهناوری سرزمینی و تنوع اقلیمی، در وضعیتی بسیار متفاوت از کشورهای کوچک حاشیه خلیج فارس قرار دارد.

چرا کشورهای حاشیه خلیج فارس آسیب‌پذیرترند؟

سعید لیلاز در تحلیل‌های خود بر این نکته تأکید دارد که بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس، به دلیل وسعت سرزمینی محدود، فقدان منابع آبی کافی و وابستگی شدید به واردات کالا از طریق خطوط دریایی، در صورت بروز هرگونه اخلال در مسیرهای آبی، در معرض بحران‌های شدید تأمین مایحتاج عمومی قرار می‌گیرند. به تعبیر وی، «محاصره واقعی» برای این کشورها یک تهدید وجودی است، در حالی که اقتصاد ایران به دلیل داشتن عمق استراتژیک و تنوع مبادی زمینی، کمتر تحت تأثیر انسدادهای احتمالی دریایی قرار می‌گیرد.

مقاومت اقتصادی؛ از تولید تا توزیع

عوامل متعددی باعث می‌شود که ایده «قحطی» در ایران از نظر تحلیل‌گران اقتصادی مردود باشد:

• وسعت سرزمینی: ایران به دلیل داشتن اراضی وسیع و تنوع تولیدات کشاورزی، بخش قابل توجهی از نیازهای پایه خود را در داخل تأمین می‌کند.
• مبادی متعدد ارتباطی: برخلاف کشورهای جزیره‌ای یا کوچک، ایران از طریق مرزهای زمینی با کشورهای همسایه، مسیرهای ترانزیتی متنوعی برای تأمین کالا دارد که وابستگی مطلق به دریا را از بین می‌برد.
• زیرساخت‌های توزیع: تجربه سال‌ها تحریم باعث شده تا شبکه‌های توزیع و سیستم‌های جایگزین برای واردات کالا (به‌ویژه کالاهای اساسی) در ایران شکل بگیرد که در شرایط بحرانی، کارایی خود را نشان داده‌اند.

جمع‌بندی
اگرچه هرگونه تنش منطقه‌ای می‌تواند هزینه‌های اقتصادی به همراه داشته باشد، اما تحلیل‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی نشان می‌دهد که ایران به دلیل داشتن «عمق سرزمینی»، ساختار اقتصادی متفاوت و دسترسی به همسایگان متنوع، با تهدید «قحطی» به شکلی که در کشورهای کوچک منطقه محتمل است، مواجه نیست.