مباحث مواسات (جلسه ۲) | فضایل احسان و تلاش مؤمن در رفع مشکل مؤمنین با استاد حسین علیپور
مباحث مواسات جلسه ۲ | فضایل احسان و تلاش مؤمن در رفع مشکل مؤمنین
مواسات، یکی از مهمترین وظایف اخلاقی و عاطفی در سبک زندگی اسلامی است که به معنای همراهی کردن و کمک کردن به برادر مؤمن در همه امور تعریف شده است. در دومین جلسه از سلسله مباحث «مواسات» با استاد حسین علیپور، به فضایل احسان و تلاش مؤمن در رفع مشکل مؤمنین پرداخته میشود. این جلسه فرصتی است تا با مبانی قرآنی و روایی این فریضه الهی، مراتب سهگانه آن و آثار و برکات دنیوی و اخروی گرهگشایی از کار دیگران آشنا شوید.
مواسات چیست و چه جایگاهی در اسلام دارد؟
مواسات در لغت به معنای شریک کردن نیازمند در مال خود و مساوی قرار دادن او با خویش است. در اصطلاح، مواسات ناظر به سبک زندگی اسلامی و از مهمترین وظایف اخلاقی و عاطفی انسان است؛ به معنای همراهی کردن و کمک کردن به برادر مؤمن در همه امور، اعم از کمک فکری، مالی، جسمانی و آبرویی.
مقام معظم رهبری در تعریف مواسات میفرمایند: «مواسات یعنی هیچ خانوادهای از خانوادههای مسلمان و هممیهن و محروم را با دردها و محرومیتها و مشکلات خود تنها نگذاشتن؛ به سراغ آنها رفتن و دست کمکرسانی به سوی آنها دراز کردن. امروز این یک وظیفه جهانی برای همه انسانهایی است که دارای وجدان و اخلاق و عاطفه انسانی هستند؛ اما برای مسلمانان، علاوه بر اینکه یک وظیفه اخلاقی و عاطفی است، یک وظیفه دینی است.»
فضایل احسان در قرآن و روایات
احسان به معنای بخشش و نفع رساندن به دیگری، خصلتی فطری و غریزی در انسان است و خداوند در آیه ۹۰ سوره نحل انسانها را بدان امر فرموده است. واژه احسان و مشتقات آن بیش از ۷۰ مرتبه در قرآن کریم به کار رفته است.
در روایات اهل بیت علیهمالسلام، احسان همردیف ایمان معرفی شده است. از منظر جامعهشناسی، احسان آثاری مطلوب همچون بهبود وضع نیازمندان، کاهش فاصله طبقاتی، کم شدن بزهکاریهای برخاسته از فقر، افزایش سطح امید به زندگی و تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی به دنبال دارد.
مراتب سهگانه مواسات و کمک به دیگران
بر اساس تحلیل احادیث اهل بیت علیهمالسلام، کمک کردن به دیگران سه مرتبه دارد:
مرتبه اول: انفاق و صدقه — کمک کردن به نیازمندان از اضافه بر نیاز خود؛ این نوع کمک با عناوینی چون «انفاق»، «اهدا»، «صدقه» و «سخا» نامبردار میشود.
مرتبه دوم: مواسات — ناظر به وضعی که وُسع ما کفاف نیازهایمان را میدهد و از آنچه به اندازه نیازمان است به نیازمندان کمک میکنیم و با آنها در مشکلاتشان شریک میشویم.
مرتبه سوم: ایثار — واگذار کردن همه آنچه خودمان به آن نیازمندیم؛ این بالاترین مرتبه کمک به دیگران و از بالاترین ارزشهای اخلاقی است.
تلاش مؤمن در رفع مشکل مؤمنین: آثار و برکات
برکات دنیوی گرهگشایی
رسول خدا (ص) فرمودند: «خداوند در یاری مؤمن است تا زمانی که مؤمن در یاری برادر مؤمن خود باشد و کسی که یک گرفتاری از گرفتاریهای برادر مؤمنش را در دنیا برطرف کند، خداوند هفتاد گرفتاری از گرفتاریهای آخرت او را برطرف میکند.»
امام صادق (ع) فرمودهاند: «با مواسات و همدلی با برادران دینی خود، به خداوند نزدیک شوید.» همچنین یکی از آثار مهم مواسات، افزایش رزق و روزی و جلب رضایت الهی است.
پاداش اخروی تلاش برای رفع حاجت مؤمن
در روایات آمده است که کسی که در راه برآوردن حاجت برادر مسلمانش بکوشد، چنان است که نه هزار سال خدا را با صیام روز و قیام شب عبادت کرده باشد. همچنین هر کس غم و اندوهی را از دل مؤمنی بزداید، خداوند نیز غمهای او را در دنیا و آخرت برطرف میکند.
مواسات؛ رکن مهم جامعهپردازی اسلامی
مواسات بهعنوان یکی از مفاهیم مهم اخلاقی و اجتماعی در اسلام، نقشی کلیدی در تحقق اهداف عالی نظام اسلامی دارد. جامعه مهدوی، جامعه قسط و عدل، جامعه عزت و جامعه مواسات و برادری است و ما باید صحنهها و جلوههایی از این جامعه را خودمان به وجود بیاوریم.
مسلمانان صدر اسلام با رعایت قانون مواسات، جامعهای عاری از فقر و درماندگی تشکیل دادند و حتی از اهل بیت علیهمالسلام آموختند که به رعایت قانون مواسات اکتفا نکنند و در حالی که خود احتیاج داشتند، ایثار کنند.
نتیجهگیری
مواسات و احسان به دیگران، نه تنها یک وظیفه دینی و اخلاقی است، بلکه راهی برای جلب رحمت الهی، افزایش رزق و روزی، برطرف شدن گرفتاریهای دنیوی و اخروی و ساختن جامعهای متعادل، بالنده و پویا محسوب میشود. همانگونه که در روایات آمده، احسان و نیکی به دیگران موجب برکت در خانه، عمر طولانی، مرگ سعادتمندانه و وارد شدن در بهشت میشود.
در جلسه دوم مباحث مواسات با استاد حسین علیپور، این مفاهیم بهصورت عمیقتر بررسی میشود. برای بهرهمندی بیشتر، پیشنهاد میشود جلسه اول این سلسله مباحث نیز مطالعه شود.
افزودن دیدگاه جدید