شرح دعای روز ۲۹ ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

دعای روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان
بارش رحمت الهی در نسیم رمضان/ رحمت فراگیر/ توفیق چیست؟/از خدا خواهیم توفیق عمل/ توفیق ترک گناه/ گناه قلب انسان را سیاه می کند

شرح دعای روز ۲۹ ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

شرح دعای روز ۲۹ ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی : بارش رحمت الهی در نسیم رمضان/ رحمت فراگیر/ توفیق چیست؟/از خدا خواهیم توفیق عمل/ توفیق ترک گناه/ گناه قلب انسان را سیاه می کند

دعای روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان:

اللهُمَّ غَشِّنی فیهِ بِالرَّحْمَةِ، وَارْزُقْنی فیهِ التَّوْفیقَ وَالْعِصْمَةَ، وَطَهِّرْ قَلْبی مِنْ غَیاهِبِ التُّهَمَةِ، یا رَحیماً بِعِبادِهِ الْمُؤْمِنینَ؛ خدایا در این ماه مرا به لطف و رحمتت داخل کن و توفیق عمل و دوری از گناه را روزیم گردان، و دلم را از سیاهی های تهمت پاک گردان، ای مهربان بر بندگان با ایمان».[کلیات مفاتیح نوین، ص: ۸۱۷]

مطالب مرتبط و پیشنهادی : ویژه نامه شب و روز بیست و نهم ماه رمضان

بارش رحمت الهی در نسیم رمضان

در فراز آغازین دعای روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان می خوانیم:«اللهُمَّ غَشِّنی فیهِ بِالرَّحْمَةِ؛ خدایا در این ماه مرا به لطف و رحمتت داخل کن.[کلیات مفاتیح نوین، ص: ۸۱۷]

بی شک ماه رمضان ماه رحمت  است،[تفسیر نمونه؛ ج ۱۱؛ ص۴۶]زیرا ماهی است که اعمال عادی انسان، همچون خواب و تنفّس، ثواب عبادت را دارد تا چه رسد به عبادات و طاعات و نیکی های او،[مثالهای زیبای قرآن؛ ج ۱؛ ص۷] اینچنین است که به تعبیر حضرت علی (علیه السلام)؛ امید به رحمت خدا مومنان را به تشنگی روزه روزهای گرم واداشته است.[ترجمه گویا و شرح فشرده ای بر نهج البلاغه؛ متن وترجمه(ج ۱)؛ ص۱۹۱]

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز در خطبه معروف شعبانیّه، ماه مبارک رمضان را ماه رحمت شمرده است،[وسایل الشیعه، ج ۷، ابواب احکام شهر رمضان، ب ۱۸، ح ۲۰] [مثالهای زیبای قرآن؛ ج ۱؛ ص۷]و از سوی آن حضرت بر توبه و بهره مندی از دریای رحمت الهی در ماه رمضان به شدت تأکید شده است.[بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در رسانۀ ملی؛برنامه «چشمه معرفت»؛ شبکه سوم سیما؛ ۷/۳/۱۳۹۶] رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلّم) در فرازی از  خطبه (شعبانیه) درباره اهمیت ماه رمضان فرمود:«ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به شما روی آورده.[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۶۹۵]. ماهی است که در آن موردکرامت و احترام الهی قرار گرفته اید؛ نفس های شما در آن حکم تسبیح را دارد، خواب شما در آن عبادت، عمل شما مقبولِ (درگاه الهی) و دعای شما در آن مستجاب است![کلیات مفاتیح نوین؛ ص۶۹۵] با نیّت های صادق و قلب های پاک از خدا بخواهید که شما را موفّق به روزه این ماه و تلاوت قرآن در آن کند؛ زیرا شقیّ و دور از سعادت کسی است که در این ماه (که دریای رحمت الهی موّاج است) از رحمت و مغفرت او محروم گردد...».[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۶۹۵]

هم چنین خداوند در قرآن کریم  در بیان علت اصلی نزول قرآن و ارسال پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلّم) و مقدرات شب قدر می افزاید:«همه اینها به خاطر رحمتی است از سوی پروردگارت«رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ »[سورۀ مبارکه دخان؛ آیۀ۶]؛ آری رحمت بیکران او ایجاب می کند که بندگان را به حال خود رها نکند، و برنامه و راهنما برای آنها بفرستد، تا در مسیر پرپیچ و خم تکامل و سیر الی اللَّه آنها را رهنمون گرداند، اصولا تمام عالم هستی از رحمت بی دریغش سرچشمه [تفسیر نمونه؛ ج ۲۱؛ ص۱۵۳] گرفته است، و انسانها بیش از همه مشمول این رحمتند،[تفسیر نمونه؛ ج ۲۱؛ ص ۱۵۴] لذا فرشتگان در این شب مخصوص، با رحمت الهی فرود می آیند.[پاسخ به پرسشهای مذهبی؛ ص۵۰۰]

و یا در ماه مبارک رمضان که ماه رحمت و لطف الهی است و روح انسان آمادگی بیشتری دارد  فرصت بسیار مناسبی برای دعا و تحصیل شرایط راز و نیاز با خدا وجود دارد،[مثالهای زیبای قرآن؛ ج ۱؛ ص۲۸۷] از این رو دعاهایی که در ماه مبارک رمضان زمزمه می شود، و عطر آن تمام مساجد و مراکز عبادی مؤمنان را در سراسر جهان فراگرفته، نشانه ای  از رحمت و عطوفت اسلامی است. [آیین رحمت؛ ص۴۰] لذا دست به  دعا برداشته و می گوییم:خدایا در ماه رحمت، همه ما را مشمول لطف و رحمت خاصت قرار ده.[تفسیر نمونه؛ ج ۱۱؛ ص۴۶۷]

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

رحمت فراگیر

خداوند، «رحمن »، «رحیم» و «ارحم الراحمین» است، [پیام قرآن؛ ج ۱؛ ص۳۳]  لذا  فیض و رحمت الهی عام و گسترده است، ولی به تناسب شایستگی ها و لیاقت ها در میان مردم تقسیم می شود، اگر از نعمت ها استفاده صحیح کنند دائمی و جاودانی می شود، و اگر وسیله طغیان و ظلم و بیدادگری و غرور و ناسپاسی شود، نعمت ها جای خود را به بلاها می دهد.[پیام قرآن؛ ج ۴؛ ص۵۲۸]

خداوند هم به خواهش کننده و هم به غیر آن بخشش می کند. علاوه بر آن، کسی را که در تمام عمرش خدا را نشناخته، مشمول رحمت گسترده خود می گردانَد. او خداوندی است که رحمتش فراگیر است و هیچ درخواست کننده ای را محروم نمی کند و به غیر درخواست کنندگان هم به مقتضای حال می بخشد.[انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقی؛ ص۲۴۴]

لذا در حدیثی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: « رحمت خداوند گسترده و کرمش بی پایان است».[بحارالانوار؛ ج ۸؛ ص ۲۶۱]، [اخلاق در قرآن؛ ج ۲؛ ص۱۹۷]آری خداوند هیچ گاه درهای توبه را به روی کسی نمی بندد، و از رحمت گسترده خود کسی را نومید نمی سازد.[برگزیده تفسیر نمونه؛ ج ۲؛ ص۱۹۱] این همان چیزی است که در دعای پرمحتوای افتتاح در ماه مبارک رمضان می خوانیم: «یا ربّ، إنّک تدعونی فأولّی عنک، و تتحبّب الیّ فاتبغّض الیک، و تتودّد الیّ فلا اقبل منک، کانّ لی التّطوّل علیک، فلم یمنعک ذلک من الرّحمة لی و الإحسان الیّ، و التّفضّل علیّ بجودک و کرمک؛ پروردگارا! تو مرا فرامی خوانی ولی من از تو روی می گردانم، تو به من محبّت می کنی؛ ولی من با تو دشمنی می ورزم، تو به من دوستی می کنی؛ ولی من پذیرا نمی شوم، گویا منّتی بر تو دارم؛ ولی این احوال تو را از رحمت و احسان و تفضّل به جود و کرمت نسبت به من باز نمی دارد».[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۸؛ ص۳۷۹]

اگر انسان چشمی بینا و قلبی دانا داشته باشد که خوان نعمت بی دریغ الهی را که همه جا گسترده است ببیند، و باران رحمت بی حسابش را که همه جا[برگزیده تفسیر نمونه؛ ج ۴؛ ص۲۸۱]رسیده است مشاهده کند، بی اختیار زبان به شکر و ثنای او می گشاید و خود را در مقابل این همه عظمت و رحمت کوچک و مدیون می بیند.[برگزیده تفسیر نمونه؛ ج ۴؛ ص ۲۸۲]

از آیات و اخبار اسلامی استفاده می شود که دریای رحمت الهی آن قدر وسیع و گسترده است که گروه عظیمی از خطاکاران را  از طریق شفاعت، عفو و یا از طریق اعمال نیک کوچکی که انجام داده اند پاداش می دهد؛و گروهی دیگر بعد از آن که مدّتی در دوزخ مجازات شدند و در این بوته الهی تصفیه گشتند، به رحمت و مواهب الهی باز می گردند.تنها گروهی باقی می مانند که بر اثر لجاجت و دشمنی با حق، و ظلم و فساد و نفاق بیش از حد، وجودشان را سر تا پا ظلمت کفر و بی ایمانی فرا گرفته است.[پنجاه درس اصول عقائد برای جوانان؛ ص۱۴۹]

از این جهت آن بهشت گسترده، با آن مواهب عظیمش چیزی نیست که انسان با این اعمال ناچیز به آن برسد، و این تنها فضل و رحمت و لطف الهی است که در مقابل این قلیل قرار داده، و از او نیز جز این انتظار نیست چرا که پاداشها همیشه به مقیاس اعمال نیست بلکه به مقیاس کرم پاداش دهنده است.[برگزیده تفسیر نمونه؛ ج ۵؛ ص۱۰۶]

 

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

توفیق چیست؟

در فراز دوم از این دعای نورانی می خوانیم:«وَارْزُقْنی فیهِ التَّوْفیقَ وَالْعِصْمَةَ؛ توفیق عمل و دوری از گناه را روزیم گردان».[کلیات مفاتیح نوین، ص: ۸۱۷]

واژه «توفیق» در استعمالات روایات دو معنا دارد: یک معنای آن همان موفقیت در کارها است و معنای دیگر آن آماده شدن وسائل اعم از معنوی و مادی است و این که دعا می کنیم:[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۱۳؛ ص۶۲۸] خدایا! ما را برای کارهای خیر توفیق عنایت کن؛ یعنی وسایل آن را اعم از روحانی و جسمانی فراهم نما. به یقین آنچه در اختیار ماست باید خودمان فراهم سازیم و آنها را که از اختیار ما بیرون است باید از خدا بخواهیم و این دو معنا به یک حقیقت باز می گردند؛ یعنی هر دو توفیقات الهی و حفظ تجربه ها سبب موفقیت است.[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۱۳؛ ص ۶۲۹]

 

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

از خدا خواهیم توفیق عمل

بی شک دنیا جای عمل است نه حساب و جزا،[پیام قرآن؛ ج ۵؛ ص۳۳۵] هم چنین این جهان مادی به عنوان اقامتگاه همیشگی  خلق نشده، بلکه به عنوان گذرگاه انسان آفریده شده است تا از آن زاد و توشه اعمال صالح برای سرای جاودانی برگیرد،[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۵؛ ص۴۴۳] لذا هر کس ساعتی در این دنیا بیکار بماند (و عمل نیکی برای آخرت انجام ندهد) این ساعتِ فراغت و بیکاری موجب حسرت (و ندامت) او در قیامت خواهد شد.[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۱۱؛ ص۲۰۷]

از این رو باید به ناپایداری زندگی مادی دنیا و لزوم توجه به سرای آخرت و آمادگی برای آن از طریق ایمان و عمل صالح اهتمام ورزید.[تفسیر نمونه؛ ج ۸؛ ص۲۱۲]

لیکن باید دانست  انجام اعمال نیکو و طاعت الهی، به توفیق و لطف خدا است.[تفسیر نمونه؛ ج ۲۳؛ ص۱۷۲] اینگونه است که در فرازهای متعدد قرآنی و روایی،هدایت  انسان ها به خدا نسبت داده شده است، چرا که اگر توفیق و امداد الهی نباشد کسی با نیروی خود نمی تواند به سر منزل مقصود برسد، ولی خداوند ضلالت را به خود آنها نسبت می دهد چرا که اثر اعمال خودشان بوده است.[پیام قرآن؛ ج ۳؛ ص۳۲۹]

بدین ترتیب اگر فضل الهی در دنیا شامل حالمان نباشد هرگز نمی توانیم حسنات را بجا آوریم، زیرا توفیق هدایت و عمل در گرو قدرت پرودگار است.[تفسیر نمونه؛ ج ۲۱؛ ص۲۱۴] از این رو بهره گیری از  توفیقات بزرگ الهی در انجام اعمال خیر مقوله ای مهم است که جز در سایه لطف او حاصل نمی شود.[تفسیر نمونه؛ ج ۲۱؛ ص۲۱۴]

اگر به این مقدّمات فکر کنیم، حسّ شکرگذاری ما تحریک می شود و در مقام شکر برمی آییم و توفیق را از خدا می خواهیم ولی باید توجّه نمود که مقدّمات توفیق به دست ماست.[مشکات هدایت؛ ص۱۳۳]

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

توفیق ترک گناه

برترین افتخار انسان توفیق اطاعت و ترک معصیت است، [پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۷؛ ص۶۰۰]با توجّه به این که انسان همیشه در معرض لغزش ها و معصیت قرار دارد؛ باید پیوسته از خدا توفیق ترک گناهان و بازگشت به او را طلب کند.[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۱۱۵۴]

منظور از توفیق در اینجا فراهم کردن اسباب اطاعت و ترک معصیت است، زیرا خداوند به ما عقل و هوش داده، وجدان بیدار مرحمت کرده، پیامبران الهی را فرستاده و کتب آسمانی را نازل کرده که تمام اینها ما را به طاعتش نزدیک و از معصیتش دور گرداند و اگر این اسباب وجود نداشت در گرداب گناه و ترک طاعت غوطه ور می شدیم، بنابراین سزاوار است همواره خدا را بر این نعمتهای بزرگ سپاس گوییم.[پیام امام امیر المومنین علیه السلام؛ ج ۷؛ ص۶۰۰]

در این زمینه باید  با آب توبه، زنگارهای دل را شستشو دهد. البتّه توبه واقعی، با پشیمانی حقیقی، عزم بر ترک آن گناه، جبران آنچه را ترک کرده، و ادای حقوق خدا و خلق محقّق می شود؛ ولی به یقین دست عنایت الهی و امدادهای ویژه پروردگار، در این مسیر نقش مؤثّری دارد، و البتّه امداد و عنایتش شامل حال آنها که صداقت در توبه دارند، می شود.[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۱۱۵۴]

ائمّه اطهار علیهم السلام با آن که پیراسته از هر گناهی بوده اند، ولی با توجّه به عظمت پروردگار و نگاه به جلال و جبروت حق تعالی، خود را در پیشگاه ذات ربوبی، مقصّر می دیدند و معتقد بودند، نمی توانند آن گونه که شایسته خداوندی است، اطاعت و بندگی او را بجا آورند، و لذا از درگاه خدای مهربان عذرخواهی می کردند و استغفار و توبه می نمودند.[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۱۱۵۴]

علاوه بر آن که، این گونه دعاها و طلب توبه و استغفار از سوی آن بزرگواران برای مردم جنبه سرمشق و آموزشی دارد؛ و راه بازگشت به خداوند و توبه و انابه به درگاه او را، به ما می آموزد، و عظمت گناه و سنگینی نافرمانی حق را به درستی برای ما مجسّم می سازد. باشد که ما- انسانهای گناهکار- به خود آییم و هر چه بیشتر در مسیر تهذیب نفس و پاکی روح و جان بکوشیم و اگر به گناهی آلوده شده ایم، هر چه سریع تر توبه نموده و آن را جبران نماییم.[کلیات مفاتیح نوین؛ ص۱۱۵۴]

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

گناه قلب انسان را سیاه می کند

در فراز سوم از دعای روز بیست و نهم ماه رمضان می خوانیم:«وَطَهِّرْ قَلْبی مِنْ غَیاهِبِ التُّهَمَةِ؛ و دلم را از سیاهی های تهمت پاک گردان ».[کلیات مفاتیح نوین، ص: ۸۱۷]

ارتکاب هرگناه، نقطه سیاهی است در قلب که اگر توبه کند پاک می شود و اگر گناه ادامه پیدا کند این نقطه وسیع می شود و تمام قلب را می پوشاند که قرآن می فرماید: «وَأَحاطَتْ بِهِ خَطیئَتُهُ»؛ و آثار گناه، سراسر وجودشان را بپوشاند».[سوره بقره، آیه ۸۱]

لذا بدترین اثر گناه و ادامه آن، تاریک ساختن قلب، و از میان بردن نور علم و حس تشخیص است، گناهان از اعضاء و جوارح سرازیر قلب می شود، و قلب را به یک باتلاق متعفن و گندیده مبدل می سازد، اینجاست که انسان راه و چاه را تشخیص نمی دهد، و مرتکب اشتباهات عجیبی می شود که همه را حیران می کند.[تفسیر نمونه؛ ج ۲۶؛ ص۲۶۵] وبا دست خود تیشه به ریشه سعادت خویش می زند و سرمایه خوشبختی خویش را به باد فنا می دهد.[تفسیر نمونه؛ ج ۲۶؛ ص ۲۶۶]

هم چنین نتیجه سیاهی قلب، کار را به جایی می رساند که اثر سوءِ اعمال خلاف او را دلسرد کرده و از سیر و سلوک بازمی دارد و در این وقت است که حال طلب هم از او سلب شده و دیگر رغبتی در او برای انجام دادن اعمال خیر و ثواب نیست.[انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقی؛ ص۵۶۷]

حال آنکه نخستین شرط رستگاری درک حقایق است، آن کس که قلب یعنی عقلش از کار افتاده است چگونه می تواند سعادتمند و رستگار شود؟[پیام قرآن؛ ج ۱؛ ص۳۵۶]

در حدیثی از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آمده است که فرمود:«هنگامی که انسان گناهی می کند نقطه سیاهی در قلب او ظاهر می گردد، اگر از آن گناه خودداری کرده و استغفار و توبه کند صیقل داده می شود، اما اگر مجدداً ادامه داده، گناه را تکرار کند، آن نقطه سیاه زیادتر می شود، تا تمام قلبش را فرا گیرد، و این همان زنگاری است که خداوند در کتابش ذکر فرموده است: «کَلّا بَلْ رانَ عَلَی قُلُوبِهِمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ؛ چنین نیست که آنها می‌پندارند، بلکه اعمالشان چون زنگاری بر دلهایشان نشسته است! »[تفسیر قرطبی؛ ج۱۰؛ ص۷۰۵۰/ روح المعانی؛ ج ۳۰؛ ص ۷۳/ تفسیر فخر رازی؛ ج ۳۱؛ ص ۹۴]،[سورۀ مبارکه مطففین؛ آیۀ۱۴]

شرح دعای روز 29 ماه رمضان از آیت الله مکارم شیرازی

سخن آخر

در فراز پایانی دعا به درگاه الهی عرضه می داریم: یا رَحیماً بِعِبادِهِ الْمُؤْمِنینَ؛ ای مهربان بر بندگان با ایمان».[پیام قرآن؛ ج ۱؛ ص۳۵۵]

«رحیم» اشاره به «رحمت خاص» پروردگار است که ویژه مؤمنان است و تنها در اختیار نیکان و پاکان قرار می گیرد،[پیام قرآن؛ ج ۴؛ ص۳۵۶] زیرا آنها به حکم ایمان و عمل صالح، شایستگی این را یافته اند که از رحمت و بخشش و احسان خاصی که آلودگان و تبهکاران از آن سهمی ندارند، بهره مند گردند.[تفسیر نمونه؛ ج ۱؛ ص۲۲]

Share