اشتباه شکلی ولایت فقیه در بستر عالم بشریت؛ محدودیت‌های ذاتی حکمرانی دینی و سازوکارهای اصلاحی

پادپخش ولایت فقیه جلسه نهم | تحلیل خطای شکلی فقیه در حکمرانی بشری با استاد علیپور

در نهمین گام از مجموعه تحلیل‌های استاد علیپور درباره ولایت فقیه، تمرکز از مبانی نظری به سوی واقعیت‌های اجرایی معطوف می‌شود. بحث محوری این جلسه، یعنی «اشتباه شکلی ولایت فقیه در عالم بشریت»، به این پرسش بنیادین پاسخ می‌دهد: اگرچه اصل ولایت الهی است، اما چون اجرای آن توسط انسان و در چارچوب عالم بشریت صورت می‌گیرد، حدود و ثغور خطاهای اجرایی و مدیریتی کجاست؟ این جلسه به تبیین تمایز میان خطای نظری و خطای شکلی و لزوم وجود نظام‌های نظارتی قدرتمند می‌پردازد.

بُعد بشری حکومت؛ چرا اشتباهات اجرایی محتمل است؟ 

ولی فقیه، هرچند منصوب از سوی خداوند است، اما در مقام اجرا، یک انسان محدود است. این بُعد بشری به معنای قرار گرفتن تحت تأثیر متغیرهای دنیوی، محدودیت در دسترسی به اطلاعات کامل، و احتمال خطاهای مدیریتی و اجرایی است. این لغزش‌ها ذاتی فرآیند حکمرانی انسانی هستند.

تفکیک خطای شکلی از خطای مبنایی

مهم‌ترین بخش تحلیل در این جلسه، تفکیک دقیق دو نوع خطا است: خطای شکلی (اجرایی/مدیریتی): این خطاها مربوط به نحوه پیاده‌سازی اصول و قوانین در زمین هستند و مشروعیت اصلی نظام را زیر سؤال نمی‌برند. این نوع خطاها قابل اصلاح‌پذیرند.
خطای مبنایی (نظری): این نوع خطا زمانی رخ می‌دهد که اصل مشروعیت یا یکی از ارکان اساسی نظری ولایت فقیه مورد تردید قرار گیرد.

نقش نظام نظارتی؛ سنگر مقابله با لغزش‌های بشری 

استاد علیپور تأکید می‌کند که هنر یک نظام مبتنی بر تئوری الهی، ساختن مکانیزم‌های قوی برای کنترل و جبران خطاهای شکلی است. ساختارهای نظارتی مانند مجلس خبرگان و دستگاه قضایی مستقل، برای این منظور طراحی شده‌اند تا از تبدیل شدن یک خطای فردی به یک انحراف سیستمی جلوگیری کنند.

جمع‌بندی

هنر یک نظام الهی در طول تاریخ، توانایی آن در اصلاح سریع و ساختارمند اشتباهات شکلی است. این اصلاح نباید تنها به عزل و نصب محدود شود، بلکه باید از طریق نظارت مستمر نهادی و عمومی صورت پذیرد تا اعتماد عمومی حفظ گردد.