بزرگداشت روز نیروهای مسلح آذربایجان در مقر ناتو؛ اعتراف به همکاری عملیاتی در پوشش «شریک قابل اعتماد»

بزرگداشت روز نیروهای مسلح آذربایجان در مقر ناتو | همکاری عملیاتی باکو و ناتو

مراسم بزرگداشت صد و هشتمین سالگرد تأسیس نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان در مقر ناتو در بروکسل، فراتر از یک رویداد تشریفاتی بود. این مراسم با حضور مقامات ارشد ناتو، اعتراف رسمی به همکاری عملیاتی و راهبردی باکو در پروژه‌های امنیتی-نظامی این پیمان در قفقاز، آسیای مرکزی و فراتر از آن محسوب می‌شود. در این یادداشت، ابعاد پنهان این هم‌گرایی و پیامدهای آن برای امنیت ملی ایران واکاوی شده است.

❉❉❉❉❉❉❉❉

✍️مراسم گرامی‌داشت صد و هشتمین سالگرد تأسیس نیروهای مسلح ج.آذربایجان در مقر ناتو در بروکسل، صرفاً یک رویداد تشریفاتی نبود. برگزاری این مراسم با حضور مقامات ارشد ناتو، از جمله نماینده ویژه دبیرکل در قفقاز و آسیای مرکزی و دستیار معاون دبیرکل در امور همکاری‌ها، نشان‌دهنده سطحی از همکاری است که فراتر از روابط معمول یک کشور شریک با این پیمان نظامی است. آنچه در این رویداد به‌عنوان «ارزش‌های مشترک» و «مشارکت در صلح» توصیف شد، در واقع اعتراف رسمی به همکاری عملیاتی و راهبردی باکو در پروژه‌های امنیتی–نظامی ناتو در قفقاز، آسیای مرکزی و فراتر از آن است. این یادداشت با تکیه بر سه محوری که خود مقامات باکو و ناتو به آن اشاره کرده‌اند، ابعاد پنهان این هم‌گرایی را واکاوی می‌کند:

«شریک قابل اعتماد»؛ اذعان به همکاری عملیاتی در پوشش مشارکت

کوین همیلتون، نماینده ویژه دبیرکل ناتو، در این مراسم باکو را «شریکی قابل اعتماد و ارزشمند» برای ناتو توصیف کرد و تأکید نمود که نیروهای مسلح باکو امروز «از قابلیت هماهنگی عملیاتی بالایی با استانداردهای ناتو برخوردارند». این عبارت، فراتر از یک تعریف دیپلماتیک، یک اعتراف فنی–نظامی است: ارتش باکو به سطحی از هماهنگی با ساختارهای فرماندهی و لجستیک ناتو دست یافته که آن را از یک «شریک صرف» به «بازیگری قابل اتکا در عملیات‌های ائتلافی» تبدیل کرده است.

رئیس نمایندگی باکو در ناتو نیز با اشاره به «همکاری بیش از ۳۰ ساله» و «سهم قابل توجه در عملیات‌های تحت رهبری ناتو، به‌ویژه مأموریت‌های کوزوو و افغانستان»، عملاً همکاری عملیاتی باکو در ساختارهای نظامی غرب را تأیید کرد. این همکاری، دیگر یک مشارکت نمادین نیست؛ زیرا در عمل، بخشی از زنجیره تأمین امنیت ناتو در مناطق حساس جهان محسوب می‌شود.

مشارکت در عملیات‌های نظامی ناتو؛ از افغانستان تا تخلیه از ایران

یکی از نکات برجسته‌ای که در این مراسم و سایر اظهارات مقامات ناتو مکرراً مطرح شده، نقش باکو در عملیات‌های نظامی این پیمان است:

• افغانستان: همیلتون صراحتاً از حمایت ویژه باکو در هنگام خروج نیروهای ائتلاف از افغانستان تشکر کرد و خاطرنشان ساخت که آذربایجان آخرین کشور شریکی بود که افغانستان را ترک کرد. این به معنای پذیرش مسئولیت لجستیک و امنیتی در یکی از حساس‌ترین عملیات‌های ناتو تا آخرین لحظات است.
• تخلیه از ایران: در جریان رویارویی نظامی اخیر ایران و اسرائیل، آذربایجان نقشی کلیدی در تخلیه امن اتباع کشورهای ثالث و اعضای هیئت‌های دیپلماتیک از ایران ایفا کرد؛ اقدامی که ناتو آن را «بسیار ارزشمند» ارزیابی کرده است. این نشان می‌دهد که باکو به عنوان یک پایگاه پشتیبان عملیاتی در بحران‌های منطقه‌ای در کنار ناتو تعریف شده است.

مجموع این موارد، تصویر باکو را از یک «همکار منطقه‌ای» به «تأمین‌کننده امنیت عملیاتی برای منافع غرب» ارتقا داده است.

تأمین امنیت انرژی ناتو؛ تبدیل شدن به شریان حیاتی غرب

سومین و شاید مهم‌ترین محور این همکاری، نقش باکو در تأمین امنیت انرژی کشورهای عضو و شریک ناتو است. مقامات ناتو صراحتاً اعلام کرده‌اند که باکو به عنوان «مرکز ترانزیت و اتصال اوراسیا» و «تضمین‌کننده تداوم خطوط لوله حیاتی برای بازارهای اروپا» شناخته می‌شود.

پروژه‌هایی مانند خط لوله نفت باکو–تفلیس–جیحان، خط لوله گاز باکو–تفلیس–ارزروم و کریدور گاز جنوبی که گاز آذربایجان را به ترکیه، یونان و فراتر از آن می‌رساند، در قلب استراتژی تنوع‌بخشی انرژی اروپا برای کاهش وابستگی به روسیه قرار دارند. ناتو ج.آذربایجان را علاوه بر تأمین‌کننده انرژی، یک شریک استراتژیک برای حفاظت از کریدورهای انرژی در برابر تهدیدات سایبری و نظامی می‌داند. این هم‌پوشانی «نفت در برابر امنیت» در عمل، باکو را به شریان حیاتی انرژی غرب در قفقاز تبدیل کرده است.

تذکر‌ و هشداری درباره پیامدهای این همکاری:

این هم‌گراییِ علنی، آذربایجان را در موقعیتی قرار داده که دیگر نمی‌تواند «بی‌طرفی» یا «استقلال راهبردی» خود را حفظ کند. جمهوری آذربایجان با پذیرش نقش «شریک قابل اعتماد» ناتو، عملاً خود را در اردوگاه غرب تثبیت کرده و این وابستگی را با دریافت حمایت‌های نظامی، امنیتی و اقتصادی از سوی ناتو و متحدانش تبادل کرده است.

اگر لابی‌های سینه‌چاک رژیم علی‌اف در داخل کشور اجازه دهند و اطلاعات غلط به مسئولین و مردم ایران ندهند؛ این تحول برای جمهوری اسلامی ایران یک هشدار جدی است:
ناتو در حال نهادینه‌سازی حضور خود در قفقاز جنوبی از طریق یک همسایه شمالی است. رژیم علی‌اف با افتخار از مشارکت در عملیات‌های نظامی ناتو و ایفای نقش در تأمین امنیت انرژی غرب سخن می‌گوید، در حالی که این همکاری در عمل، حلقه‌ای از زنجیره محاصره ژئوپلیتیکی ایران را تکمیل می‌کند. مراسمی که در آن از «ارزش‌های مشترک» و «صلح پایدار» سخن گفته می‌شود، در واقع تصویر یک پایگاه عملیاتی ناتو در مرزهای شمالی ایران را بیش از پیش شفاف ساخته است.